Hollanda Kraliyeti tarafından desteklenen, İnsan Hakları ve Medya Derneği (İHAMED) tarafından yürütülen ‘Şiddetle Mücadelede Kadın ve Kız Çocuklarının Adalete Erişimi Projesi’ kapsamında dernek temsilcilerimiz, Şubat Ayı Van Raporunu Hazırladı. Rapora Göre; Van Büyükşehir Belediyesine kayyım atanmasının ardından 6’sı gazeteci en az 367 kişi gözaltına alındı. Gözaltına alınan 22 yurttaş ‘2911 sayılı kanuna muhalefet’ iddiasıyla tutuklandı. DBP PM Üyesi Kenan İldeniz, gözaltında işkenceye uğradı ve protestolar boyunca gazetecilerin haber takibi defalarca engellendi. Van Spor futbolcuları Elazığ’da ırkçı saldırıya maruz kaldı.
İHAMED – İnsan Hakları ve Medya Derneği
VAN HAK İHLALLERİ RAPORU
HAK HAFIZASI
Şubat 2025
GİRİŞ
Bu rapor, Van’da 1 Şubat – 28 Şubat 2025 tarihleri arasında yaşanan olaylar kapsamında futbolculara yönelik şiddet, kadın hakları ihlalleri, ifade özgürlüğüne yönelik baskılar, gazetecilere yönelik saldırılar, toplumsal protestolara müdahaleler ve Van Büyükşehir Belediyesi’ne kayyum atanması sürecinde gerçekleşen hak ihlallerini belgelemek amacıyla hazırlanmıştır.
Rapor, yerel ve ulusal medya organlarının haberleri, olaylara tanıklık eden gazetecilerin aktarımları, mağdurların beyanları ve insan hakları örgütlerinin sahadan derlediği veriler doğrultusunda oluşturulmuştur.
8 Şubat günü Elazığ’da oynanan Van Spor maçında, Van Sporlu futbolcular darp edildi. Maç sonu açıklama yapan kulüp Başkanı Erol Temel; “Daha maç bitmeden herkes sahaya girdi ve benim futbolcularım dövüldü. Tek bir polis müdahale etmedi. Şu an bir odada mahsur kalmış, dışarıya çıkamıyoruz. Biz memlekette böyle mi yapıyoruz, Van’da polis bize adım attırmıyor” dedi. Aynı gün Van’a dönmek için yola çıkan takım otobüsü ise kimliği belirsiz kişiler tarafından taşlı saldırıya uğradı. Futbolcular ve teknik heyetten bazı isimler yaralandı.
10 Şubat günü Tevgera Jinên Azad (TJA) öncülüğünde Van’da düzenlenen yürüyüşe sert bir polis müdahalesi gerçekleşti. Çok sayıda kadın gözaltına alındı. Polisin biber gazlı ve plastik mermili müdahalesi sonrası bazı yurttaşlar baygınlık geçirdi.
Yapılan polis müdahalesine itiraz eden DEM Parti’li milletvekilleri polis kalkanları ile abluka altına alındı. Müdahaleler sırasında çoğu kadın en az 19 kişi gözaltına alındı. Müdahale sırasında yaşananları görüntülemek isteyen gazeteciler engellendi.
Fotoğraf: İHAMED Basın Departmanı – TJA Yürüyüşüne yapılan polis müdahalesi sonrası
11 Şubat günü Van Büyükşehir Belediyesi Eşbaşkanı Abdullah Zeydan’a ‘Örgüte Bilerek ve İsteyerek Yardım Etmeye Teşebbüs suçlamasıyla 3 yıl 9 ay hapis cezası verildi. Kararın ardından Van Valiliği kente 15 gün süreyle ‘etkinlik ve gösteri yasağı’ kararı aldı. Aynı gün Van Büyükşehir Belediyesi binası yerleşkesinde kayyum ihtimaline karşı sivil nöbet eylemleri başladı.
12 Şubat günü Van Büyükşehir Belediyesi önünde devam edenler nöbetler gerekçe gösterilerek, belediye önüne onlarca zırhlı araç ile yüzlerce kolluk kuvveti görevlendirildi. Nöbetlere destek vermek için gelen STK’lar, siyasi parti temsilcileri ve yurttaşlar zaman zaman engellendi.
Fotoğraf: İHAMED Basın Departmanı – Protestoculara biber gazlı müdahale
15 Şubat günü Van Büyükşehir Belediye Eşbaşkanı Zeydan’a verilen gerekçe gösterilerek belediyeye kayyum atandı. Sabaha karşı yapılan operasyonlarda nöbet eylemlerine katılan yüzlerce kişi gözaltına alındı. Gözaltı sırasında çok sayıda yurttaş kaba dayak, küfür, hakaret, yerde sürüklenme, ters kelepçe, işkence ve diğer kötü muamelelere maruz kaldı. Plastik ve biber gazı ile protestocular hedef alındı ve yapılan ateşler sonucu en az 55 yurttaş hayati bölge olan kafa ve göğüs dahil olmak üzere vücutlarının farklı bölgelerinden yaralandı. Bu yaranmalardan en az 20’sinde kemik kırığı oluştu.
Aynı gün kayyum nöbetine destek için Van’da bulunan Diyarbakır Büyükşehir Belediye Eşbaşkanı Doğan Hatun ters kelepçe ile gözaltına alındıktan kısa bir süre sonra serbest bırakıldı ancak gün içerisinde tekrar gözaltına alındı.
Kayyum nöbetinde haber takibi yapan JİNNEWS muhabiri Rabia Önver, Mezopotamya Ajansı Muhabirleri Bilal Babat ve Mehmet Güleş ile gazeteciler Behçet Bayhan ve Medine Mamedoğlu belediye binasından, baskının ilk anlarını paylaşan gazeteci Ruşen Takva ise belediye binasının önünden gözaltına alındı. Gözaltına alınan gazeteciler Rabia Önver, Mehmet Güleş, Medine Mamedoğlu ve Ruşen Takva aynı gün serbest bırakıldı.
Fotoğraf İHAMED Basın Departmanı – Ters Kelepçe ile gözaltına alınan yurttaşlar
16 Şubat günü kentte başlayan kayyum protestolarını takip etmek isteyen Gazete Duvar Van Temsilcisi Kadir Cesur’un görüntü alması kolluk tarafından engellendi, hakarete maruz bırakıldı.
17 Şubat günü Van’daki protestolar kapsamında gözaltına alınan ve gazetecilrt Bilal Babat ile Behçet Bayhan’ın da aralarında olduğu 22 kişi, “2911 sayılı kanuna muhalefet” suçlamasıyla tutuklamaya sevk edildi. Tutuklamaya sevk edilen gazeteciler adli kontrol şartı ile bırakılırken 20 yurttaş tutuklandı.
Tutuklanan yurttaşların listesi şöyle;
- Berkan Bayar
- Deniz Cengiz
- Delil Akdoğan
- Emirhan Akar
- Kava İnal
- Mehmet Aslan
- Mekin Sevdalı
- Neçirvan Kaya
- Nurullah Aslan
- Nurullah Kaval
- Nurullah Kızıltaş
- Ömer Ertaş
- Ömercan Akdoğan
- Ramazan Kaya
- Rojhat Dağ
- Seracettin Kına
- Serhat Önal
- Serkan Durmiş
- Umut Teke
18 Şubat günü sabaha karşı yapılan bir operasyonla gözaltına alınan DBP PM Üyesi Kenan İldeniz’in omzu ve parmakları kırıldı. İldeniz’in hastanede ancak tekerlekli sandalye ile yürüyebildiği görüntüler ortaya çıktı. Aynı gün kayyum protestoları kent merkezinde devam etti. Ancak kolluk kuvvetleri ana caddeye çıkan tüm sokakları güvenlik gerekçesiyle kapattı. Protestolara katılan yurttaşlara yapılan gözaltı işlemleri devam etti.
DBP PM Üyesi Kenan İldeniz
19 Şubat günü Van’daki hak ve hukuk örgütleri kayyum bilançosunu açıkladı. Rapora göre kayyum atanmasının ardından geçen 5 gün boyunca 6’sı gazeteci, 70’i çocuk en az 348 kişi gözaltına alındı. Gözaltına alınanlardan 5’i çocuk 44 kişi tutuklandı ve 55 kişi hayati bölgelerinden yaralandı.
20 Şubat günü aralarında gazeteciler Ruşen Takva, Abdurrahman Gök ve Oktay Candemir’in de olduğu yüzlerce sosyal medya hesabına Van 3’üncü Sulh Ceza Hakimliği kararıyla Türkiye’den erişim engeli getirildi. Karara dair hiçbir gerekçe sunulmadı.
25 Şubat günü devam eden protestoları takip eden Gazete Duvar Van Temsilcisi Kadir Cesur’un kolluk tarafından çekim yapması engellendi. Cesur, engellenme sırasında fiziki ve sözlü saldırıya maruz kaldı.
Fotoğraf İHAMED Basın Departmanı – Gazeteci Kadir Cesur çekim sırasında kolluk tarafından engelleniyor.
SONUÇ; Bu rapor, Van’da yaşanan hak ihlallerini belgeleyerek, yetkili makamları hesap verebilirlik ilkesine uygun hareket etmeye davet etmektedir.
İHAMED – İnsan Hakları ve Medya Derneği / Basın Departmanı
Şubat 2025, VAN
